Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Algemeen

Terug naar navigatie - Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Algemeen

Gemeenten hebben in toenemende mate te maken met uiteenlopende risico's waarvan zij zich bewust moeten zijn. Een essentiële voorwaarde voor risicobewustwording is inzicht in risico's. Wanneer dit in voldoende mate bestaat, kan worden bepaald op welke wijze (1) risico's beheersbaar kunnen worden gemaakt en (2) de financiële positie van de gemeente tegen deze risico's kan worden beschermd. Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en de "Financiële verordening gemeente Tholen 2025" verplichten de gemeente tot het voeren van risicomanagement en het opstellen van een paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Deze paragraaf is een onderdeel van het totale risicomanagementproces en geeft met name inzicht in de financiële draagkracht van de gemeente indien zich onvoorziene tegenvallers voordoen. 

De paragraaf gaat in op: 
-    Het risicomanagementbeleid;
-    Het risicoprofiel (de gesignaleerde risico’s);
-    De benodigde weerstandscapaciteit;
-    De belangrijkste risico’s;
-    De beschikbare weerstandscapaciteit;
-    De kengetallen omtrent de financiële positie.

Risicomanagementbeleid

Terug naar navigatie - Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Risicomanagementbeleid

Net als iedere andere organisatie heeft ook de gemeente bij de uitvoering van haar taken te maken met onzekerheden die kunnen leiden tot financiële tegenvallers. Het weerstandsvermogen is het vermogen om deze tegenvallers op te kunnen vangen, zonder dat de continuïteit in gevaar komt. Het weerstandsvermogen kan worden uitgedrukt als de verhouding tussen de beschikbare en de benodigde weerstandscapaciteit (risico's). 

Het beleid ten aanzien van risicomanagement is vastgelegd in de "Financiële verordening gemeente Tholen 2025", die door uw raad is vastgesteld op 17 april 2025. 

Risicoprofiel voor de gehele organisatie

Terug naar navigatie - Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Risicoprofiel voor de gehele organisatie

Voor de gehele organisatie zijn de belangrijkste risico’s in beeld gebracht. Het risicoprofiel is divers van aard. Voor de in kaart gebrachte risico’s zijn diverse beheersmaatregelen benoemd. Deze zijn bedoeld om óf de kans van een risico te verlagen óf de gevolgen te reduceren. Hierdoor zal de totale impact van de risico’s op de organisatie afnemen.

Benodigde weerstandscapaciteit

Terug naar navigatie - Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Benodigde weerstandscapaciteit

Op basis van het risicoprofiel kan bepaald worden hoeveel geld nodig is om alle risico’s te kunnen afdekken. Alle risico’s zullen zich echter nooit én tegelijk, én in hun maximale omvang voordoen. De benodigde weerstandscapaciteit wordt daarom berekend op basis van een risicosimulatie (Monte-Carlo methode). We gaan hierbij uit van een zekerheidspercentage van 90%. Door deze benadering wordt voorkomen dat er een te groot weerstandsvermogen (weerstandscapaciteit) wordt aangehouden. De totaal benodigde weerstandscapaciteit bedraagt ultimo 2027 circa € 2,7 miljoen.

Risico top 5

Terug naar navigatie - Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Risico top 5

In de tabel hieronder zijn de belangrijkste risico's van de gemeente Tholen, gerangschikt naar financiële impact, weergegeven. Het percentage geeft het aandeel van het risico in de totaal benodigde weerstandscapaciteit weer (2,7 miljoen).  De top 5 risico's beslaan ruim 78% van de totaal benodigde capaciteit.

Tabel: Belangrijkste 5 financiële risico's
Risico
Kans
Max. financieel gevolg
Invloed
Tekort bij de uitvoering van de Jeugdwet
70%
€ 2.100.000
44%
Schade door cyberaanvallen
50%
€ 250.000
16%
Lagere uitkering gemeentefonds
50%
€ 500.000
10%
Tekorten binnen gemeentelijke grondexploitaties
50%
€ 250.000
5%
Tekorten als gevolg van inflatie
50%
€ 200.000
4%

Toelichting risico's

Terug naar navigatie - Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Toelichting risico's

Tekort bij de uitvoering van de Jeugdwet
De gemeente Tholen is na de decentralisatie in 2015 gestart met een budget voor de Jeugdwet van circa € 4,5 miljoen. Dit bedrag is in 2025 uitgegroeid tot een bedrag van circa 9,7 miljoen. Voor 2026 heeft er een nieuwe aanbesteding plaatsgevonden die op basis van de beste inschatting reeds in de begroting is verwerkt. Echter ondanks dat er op een breed front inzet plaatsvindt om meer grip te krijgen op de budgetten, is de kans groot dat er een stijging plaatsvindt in de toekomstige uitgaven. Het maximale risico schatten we in op € 1,5 miljoen. Vanwege het structurele karakter is dit bedrag verdubbeld. Rekening houdend met een kans van 70%, leidt dit tot een maximaal financieel gevolg van € 2,1 miljoen.

Schade door cyberaanvallen
De gemeente is in toenemende mate afhankelijk van digitale systemen voor de uitvoering van haar dienstverlening en bedrijfsvoering. Ondanks de getroffen beveiligingsmaatregelen bestaat het risico dat de gemeente wordt geconfronteerd met een cyberaanval, bijvoorbeeld door ransomware, phishing, datadiefstal of uitval van kritische ICT-systemen. Een succesvolle cyberaanval kan leiden tot tijdelijke verstoring van de dienstverlening aan inwoners en bedrijven, herstelkosten voor ICT-systemen, kosten voor externe deskundigen, juridische kosten en eventuele boetes of claims als sprake is van een datalek. Daarnaast kan imagoschade ontstaan, hetgeen het vertrouwen in de gemeentelijke organisatie kan beïnvloeden. De gemeente treft diverse beheersmaatregelen om de kans en impact van cyberincidenten te beperken. Hierbij kan worden gedacht aan informatiebeveiligingsbeleid conform de BIO, periodieke beveiligingsaudits, bewustwordingstrainingen voor medewerkers, monitoring van systemen, back-upvoorzieningen en incidentresponsprocedures. Gelet op de toenemende dreiging van cybercriminaliteit achten wij de kans op een incident reëel. Rekening houdend met een kans van 50% en een maximaal risico van € 1,5 miljoen leidt dit tot een maximaal financieel gevolg van € 0,75 miljoen. 

Lagere uitkering gemeentefonds
Het ravijn is vanaf 2028 volledig in onze meerjarenraming verwerkt. Het risico bestaat dat de uitkering gemeentefonds echter nog lager uitvalt. De Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) heeft eind 2025 een tussenbericht gepubliceerd over de manier waarop de algemene uitkering uit het gemeentefonds over gemeenten wordt verdeeld. De ROB maakt zich zorgen over de rechtvaardigheid en transparantie van de verdeling en heeft een aantal verbetervoorstellen voor de verdeling vanaf 2027 gedaan. Het maximale risico schatten we in op € 0,5 miljoen. Vanwege het structurele karakter is dit bedrag verdubbeld. Rekening houdend met een kans van 50%, leidt dit tot een maximaal financieel gevolg van € 0,5 miljoen.

Tekorten binnen gemeentelijke grondexploitaties
Het grootste risico ten aanzien van de huidige schattingen is gelegen in woningbouwcomplex Havengebied te Sint-Annaland. Bij de overige complexen zijn de nog te realiseren kosten en opbrengsten beperkt en/of zijn de verwachte eindwaarden zodanig hoog dat eventuele risico’s binnen het complex zijn op te vangen. De nog te realiseren opbrengsten binnen woningbouwcomplex Havengebied Sint-Annaland bedragen € 4,6 miljoen, de nog te realiseren kosten € 1,1 miljoen en het verwachte resultaat op eindwaarde € 0,2 miljoen. Het grootste risico binnen dit complex betreft met name de grondprijsontwikkeling van de uitgeefbare kavels. De kleine woontorens op het Havenplateau zijn reeds geleverd en voor de grote woontoren is al een verkoopovereenkomst afgesloten. De kostenramingen voor het bouw- en woonrijp maken zijn gebaseerd op de GWW-prijzen van begin 2026. Het maximale risico op basis van een gevoeligheidsanalyse van de grondexploitatie van Havengebied Sint-Annaland (daling uitgifteprijzen met 20%) schatten we in op € 0,5 miljoen. Met een kans van 50% leidt dit tot een maximaal financieel gevolg van € 0,25 miljoen.

Tekort als gevolg van inflatie
Door het conflict in het Midden-Oosten en de hierdoor ontstane energiecrisis bestaat het risico dat de (prijs)stijgingen hoger zijn dan waarmee in de programmabegroting rekening gehouden is. Het risico schatten we in op € 0,2 miljoen. Vanwege het structurele karakter hebben we het totale risicobedrag verdubbeld. Met een kans van 50% leidt dit tot een maximaal financieel gevolg van € 0,2 miljoen.

Beschikbare weerstandscapaciteit

Terug naar navigatie - Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Beschikbare weerstandscapaciteit

Met de beschikbare weerstandscapaciteit bedoelen we de aanwezige middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om niet begrote kosten, die onverwachts en substantieel zijn, te dekken. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen incidentele en structurele weerstandscapaciteit. 

Onder de incidentele weerstandscapaciteit (in vermogen) valt de algemene reserve niet vrij besteedbaar. Tot de structurele weerstandscapaciteit (in de exploitatie) behoren de post onvoorzien en de onbenutte belastingcapaciteit; de riool- en afvalstoffenheffing mogen maximaal kostendekkend zijn (inclusief compensabele BTW). Omdat dit (vrijwel) het geval is, zit hierin geen ruimte om extra middelen te genereren. Voor de berekening van de onbenutte belastingcapaciteit onroerende zaakbelasting wordt het tarief volgens de norm van artikel 12 Financiële verhoudingswet gehanteerd. 

De beschikbare weerstandscapaciteit voor de periode tot en met 2030 is als volgt bepaald:

Ultimo jaar (in miljoen €)
Realisatie
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2025
2026
2027
2028
2029
2030
Vermogen:
Algemene reserve niet vrij besteedbaar
53,8
58,8
58,5
58,5
58,5
58,5
Exploitatie:
Onbenutte belastingcapaciteit
0,8
0,6
0,8
0,8
0,8
0,8
Onvoorzien
0,0
0,3
0,3
0,3
0,3
0,3
Beschikbare weerstandscapaciteit
54,6
59,7
59,6
59,6
59,6
59,6

Kengetallen financiële positie

Terug naar navigatie - Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Kengetallen financiële positie

Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) dient in het jaarverslag een verplichte basisset aan financiële kengetallen in de onderhavige paragraaf opgenomen te worden. De kengetallen geven gezamenlijk inzicht in de financiële positie. Voor de toezichthouder hebben de kengetallen een signaleringswaarde. Zij kunnen worden betrokken bij het krijgen van een completer inzicht in de financiële situatie en risicopositie van een gemeente. De toezichthouder hanteert geen normering, maar maakt gebruik van signaleringswaarden. 

Structurele exploitatieruimte

Terug naar navigatie - Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Structurele exploitatieruimte

Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte is. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Op basis van het overzicht incidentele baten en lasten kan het saldo van de structurele baten en structurele lasten worden berekend. Vervolgens wordt hierbij het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves opgeteld. De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door de uitkomst te delen door de totale baten (exclusief mutaties reserves) en uit te drukken in een percentage. 

De toezichthouder maakt, op basis van het gemeenschappelijk toezichtkader gemeenten, voor het kengetal structurele exploitatieruimte gebruik van onderstaande signaleringswaarden:

Minst risicovol Vanaf 0%
Neutraal 0%
Meest risicovol  tot 0%

 

Ultimo jaar (bedragen x € 1.000)
Rekening 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Begroting 2030
A
Totale structurele lasten (excl. onvoorzien)
87.854
101.475
98.129
95.673
95.382
93.960
B
Totale structurele baten
93.511
102.978
100.612
97.061
96.454
94.440
C
Totale structurele toevoegingen reserves
25
25
25
25
25
25
D
Totale structurele onttrekkingen reserves
0
0
0
0
0
0
E
Totale baten (excl. reservemutaties)
117.821
112.457
103.612
97.061
96.454
94.440
Struct. exploitatieruimte ((B-A)+(D-C))/Ex100%
4,8%
1,3%
2,4%
1,4%
1,1%
0,5%

De structurele exploitatieruimte kan als minst risicovol worden aangemerkt.

Solvabiliteitsratio

Terug naar navigatie - Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Solvabiliteitsratio

De solvabiliteitsratio geeft de mate aan waarin de gemeentelijke bezittingen zijn afbetaald (niet belast met schulden). De ratio wordt uitgedrukt als de verhouding tussen het eigen vermogen en het balanstotaal. Uw raad streeft naar een solvabiliteitsratio van minimaal 30%.

De toezichthouder maakt, op basis van het gemeenschappelijk toezichtkader gemeenten, voor het kengetal solvabiliteit gebruik van onderstaande signaleringswaarden:

Minst risicovol Vanaf 50%
Neutraal Vanaf 20% tot 50%
Meest risicovol Tot 20%

 

Ultimo jaar (bedragen x € 1.000)
Rekening 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Begroting 2030
A
Eigen vermogen (cf. art. 42 BBV)
97.384
93.868
93.606
93.477
93.759
94.014
B
Balanstotaal
166.260
141.984
137.547
134.068
129.735
126.723
Solvabiliteit (A/B) x 100%
59%
66%
68%
70%
72%
74%

De solvabiliteitsratio kan als minst risicovol worden aangemerkt.  

Netto schuldquote

Terug naar navigatie - Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Netto schuldquote

De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de (netto) schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de baten. De hoogte van de baten bepaalt namelijk in belangrijke mate hoeveel schulden een gemeente kan dragen. Hoe hoger de inkomsten des te meer schuld een gemeente kan aangaan. De netto schuldquote betreft de netto schuld als aandeel van de totale baten (voor reservemutaties). Uw raad streeft naar een netto schuldquote van maximaal 90%.

De toezichthouder maakt, op basis van het gemeenschappelijk toezichtkader gemeenten, voor het kengetal netto schuldquote, gebruik van onderstaande signaleringswaarden: 

Minst risicovol Tot 90%
Neutraal Vanaf 90% tot 130%
Meest risicovol Vanaf 130%

 

Ultimo jaar (bedragen x € 1.000)
Rekening 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Begroting 2030
A
Vaste schulden
43.249
38.266
34.329
30.392
27.195
24.237
B
Netto vlottende schulden
3.604
0
0
1.298
0
0
C
Overlopende passiva
11.624
0
0
0
0
0
D
Financiële activa
2.763
2.763
2.763
2.763
2.763
2.763
E
Uitzettingen < 1 jaar
54.504
10.511
10.796
0
3.423
3.188
F
Liquide middelen
335
0
0
0
0
0
G
Overlopende activa
2.803
0
0
0
0
0
H
Tot. baten (excl. reservemutaties)
117.821
112.457
103.612
97.061
96.454
94.440
Netto schuldquote (A+B+C-D-E-F-G)/Hx100%
-2%
22%
20%
30%
22%
19%

De netto schuldquote kan als minst risicovol worden aangemerkt. 

Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen

Terug naar navigatie - Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen

Een gemeente met veel verstrekte leningen heeft normaliter veel schulden, welke onder normale omstandigheden niet op de begroting drukken. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre sprake is van doorlenen, wordt de netto
schuldquote hieronder gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen. De berekeningswijze is gelijk aan de netto schuldquote, met dien verstande dat bij de financiële activa ook alle verstrekte leningen worden opgenomen.

Ultimo jaar (bedragen x € 1.000)
Rekening 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Begroting 2030
A
Vaste schulden (cf. art. 46 BBV)
43.249
38.266
34.329
30.392
27.195
24.237
B
Netto vlottende schulden (cf. art. 48 BBV)
3.604
0
0
1.298
0
0
C
Overlopende passiva (cf. art. 49 BBV)
11.624
0
0
0
0
0
D
Financiële activa (cf. art 36 BBV lid d, e en f)
5.238
6.238
6.238
6.238
6.238
6.238
E
Uitzettingen < 1 jaar (cf art. 39 BBV)
54.504
10.511
10.796
0
3.423
3.188
F
Liquide middelen (cf. art. 40 BBV)
335
0
0
0
0
0
G
Overlopende activa (cf. art. 40a BBV)
2.803
0
0
0
0
0
H
Tot. baten (excl. reservemutaties)
117.821
112.457
103.612
97.061
96.454
94.440
Netto schuldquote (A+B+C-D-E-F-G)/Hx100%
-4%
19%
17%
26%
18%
16%

De netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen kan als minst risicovol worden aangemerkt. 

Kengetal grondexploitatie

Terug naar navigatie - Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Kengetal grondexploitatie

Het kengetal grondexploitatie geeft aan welk deel van de netto-schuldquote veroorzaakt wordt door de grondexploitatie. Een gemeente met veel grondvoorraden heeft normaliter veel schulden, welke bij normale marktomstandigheden niet op de begroting drukken. Als de markt tegenzit, gaat dit echter niet meer op. Een gemeente met veel grondvoorraden kan dan een probleem krijgen vanwege de schulden die voor de aanschaf zijn aangegaan. Voor de berekening van het kengetal wordt de bouwgrond in exploitatie gedeeld door de totale baten (voor reservemutaties) en uitgedrukt in een percentage. Uw raad streeft naar een kengetal grondexploitatie van maximaal 20%. 

De toezichthouder maakt, op basis van het gemeenschappelijk toezichtkader, voor het kengetal grondexploitatie gebruik van de onderstaande signaleringswaarden: 

Minst risicovol Tot 20%
Neutraal Vanaf 20% tot 35%
Meest risicovol Vanaf 35%

 

Ultimo jaar (bedragen x € 1.000)
Rekening 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Begroting 2030
A
Voorraden bouwgrond in exploitatie
15.379
11.610
7.357
6.446
1.951
1.490
B
Tot. baten (excl. reservemutaties)
117.821
112.457
103.612
97.061
96.454
94.440
Grondexploitatie A/B X 100%
13%
10%
7%
7%
2%
2%

Het kengetal grondexploitatie kan als minst risicovol worden aangemerkt.  

Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishouden

Terug naar navigatie - Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishouden

De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het COELO publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten. Onder de woonlasten worden verstaan de ozb, de rioolheffing en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt berekend door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t te vergelijken met het landelijk gemiddelde in jaar t-1 en uit te drukken in een percentage. Het streven is om onze positie bij de 50 goedkoopste gemeenten te handhaven.  Dit komt globaal overeen met een onbenutte belastingcapaciteit van maximaal 90%.

De toezichthouder maakt op basis van het gemeenschappelijk toezichtkader voor het kengetal belastingcapaciteit gebruik van onderstaande signaleringswaarden:

Minst risicovol Tot 95%
Neutraal Vanaf 95% tot 105%
Meest risicovol  Vanaf 105%

 

Ultimo jaar
Rekening 2025
Begroting 2026
Begroting 2027
Begroting 2028
Begroting 2029
Begroting 2030
A
OZB-lasten voor gezin bij gem. WOZ-waarde
326
347
357
368
379
390
B
Rioolheffing voor gezin
210
210
210
210
210
210
C
Afvalstoffenheffing voor gezin
312
343
354
367
385
400
D
Tot. woonlasten voor gezin (A+B+C)
848
900
921
945
974
1.000
E
Woonlasten landelijk gem. gezin (t-1)
994
1.044
1.095
1.150
1.207
1.268
Woonlasten t.o.v. landelijk gem. (D/E)x100%
85%
86%
84%
82%
81%
79%

De totale woonlasten bevinden zich onder het landelijk gemiddelde van t-1 en kunnen als minst risicovol worden aangemerkt. Voor het landelijk gemiddelde is uitgegaan van een stijging van 5% op basis van ervaringscijfers.